Website đang trong quá trình vận hành thử nghiệm, mọi góp ý xin liên hệ qua email contact@vjmb.vn!
SỨC KHỎE CỦA BẠN, SỨ MỆNH CỦA CHÚNG TÔI 

Phương pháp phòng ngừa ung thư 2: Tránh phơi nhiễm phóng xạ

Biên soạn: Ban biên tập VJMB 16/01/2018

Phơi nhiễm phóng xạ là một trong những nguyên nhân gây phát sinh ung thư. Cũng giống với các chất gây ung thư khác, khi tiếp xúc, tia phóng xạ sẽ gây tổn thương DNA của tế bào, khơi mào cho sự hình thành ung thư.


Tia phóng xạ gây tổn thương DNA của tế bào, làm hình thành ung thư

Phơi nhiễm phóng xạ là một trong những nguyên nhân gây phát sinh ung thư. Cũng giống với các chất gây ung thư khác, khi tiếp xúc, tia phóng xạ sẽ gây tổn thương DNA của tế bào, khơi mào cho sự hình thành ung thư.

Tuy nhiên, trong cuộc sống hằng ngày, việc bị phơi nhiễm một lượng tia phóng xạ lớn đến mức có thể gây phát sinh ung thư là gần như không thể. Lý do là bởi lượng bức xạ gây hại cho cơ thể được quy định trong mức 100msv/ năm. Việc vượt qua mức 100msv chỉ xảy ra trong một số trường hợp hi hữu như việc thả bom nguyên tử trong chiến tranh hay sự cố nổ nhà máy phát điện hạt nhân tại Nhật Bản năm 2011.

Nói thế không có nghĩa chúng ta được phép lơ là với tác nhân nguy hiểm này. Việc luôn luôn ý thức về nguy cơ phơi nhiễm phóng xạ vẫn là một điều vô cùng quan trọng. Ở đây chúng tôi sẽ cung cấp những kiến thức cơ bản về tia phóng xạ để các bạn có thể phòng ngừa chúng.

Tia phóng xạ gây phát sinh ung thư như thế nào?

 Bức xạ là sóng điện từ có năng lượng cao và bước sóng ngắn. Tia X, tia γ, tia α, tia β, tia proton... là các loại tia bức xạ được biết đến nhiều nhất.

Vì tia bức xạ có năng lượng cao nên nó khác với những tia khác (như tia tử ngoại) dù nằm trong cùng một loại sóng điện từ. Tính chất đặc trưng của tia bức xạ là có khả năng xuyên qua cơ thể người, do đó người ta thường sử dụng tia này trong các kiểm tra X-quang hay chụp CT để có thể thu được những hình chụp cắt lớp của cơ thể.  

Khi chiếu vào cơ thể, các tia bức xạ sẽ chạy vòng quanh lộn xộn trong các tế bào và có thể gây tổn thương DNA - chất nằm trong nhân tế bào.

Tất nhiên, một lượng sóng ít sẽ không thể gây ra hậu quả lớn như vậy và cơ thể sẽ có khả năng tự phục hồi. Nhưng nếu chiếu một lượng lớn tia bức xạ với tần suất thường xuyên thì khả năng phục hồi của cơ thể sẽ giảm sút, dẫn đến tăng nguy cơ gây ung thư. 

Trong đời sống hàng ngày, chúng ta không cần phải lo lắng nhiều về tia bức xạ, nhưng vẫn cần nhớ nên tránh “bức xạ không cần thiết" càng nhiều càng tốt.

Phơi nhiễm phóng xạ do máy bay

Khi di chuyển bằng máy bay là lúc chúng ta tiếp xúc với các tia bức xạ nhiều hơn bình thường. Các tia bức xạ mạnh hay còn gọi là "tia vũ trụ" bay lơ lửng và giao nhau trong không gian, sau đó chiếu xuống mặt đất. 

Lượng tia bức xạ tại mặt đất là khoảng trên dưới 0,001msv và không ảnh hưởng quá nhiều đến con người. Nhưng khi độ cao càng tăng lên, lượng tia này càng trở nên nhiều hơn. Ở độ cao của máy bay khi cất cánh, số lượng tia bức xạ nhiều gấp khoảng một trăm lần so với ở trên mặt đất. Ví dụ, khi bay từ Nhật Bản đến Châu Âu hoặc Mỹ thì lượng bức xạ cơ thể chúng ta nhận được là khoảng 0,2msv.

Tuy nhiên, con số này vẫn còn rất nhỏ so với lượng bức xạ có khả năng gây ảnh hưởng tới sức khoẻ con người (100msv/ năm). Vì vậy, các doanh nhân phải đi công tác nước ngoài hay những người không thường xuyên di chuyển bằng máy bay sẽ không phải lo lắng quá nhiều về việc này. Ngược lại, các phi công và phi hành đoàn của máy bay - những người thường xuyên tiếp xúc với lượng bức xạ lớn hơn - chắc chắn sẽ chịu nhiều ảnh hưởng từ các tia bức xạ trong vũ trụ.

Mặc dù vậy, hiện nay vẫn chưa có báo cáo cụ thể về trường hợp ung thư xảy ra nhiều ở những người làm trong ngành hàng không. Vì vậy, tạm thời chúng ta không cần phải lo lắng quá nhiều về nó.

Khám sức khỏe có nguy cơ phơi nhiễm phóng xạ?

Có hay không nguy cơ phơi nhiễm phóng xạ trong quá trình khám sức khỏe?

Khi kiểm tra sức khỏe bằng cách chụp chiếu tia X-quang, cơ thể ta tiếp xúc với lượng tia bức xạ nhiều hơn bình thường. Đây có thể sẽ là vấn đề rắc rối với nhiều người bởi chụp X-quang và chụp CT là hai phương pháp được tiến hành rộng rãi trong các bệnh viện, có vai trò to lớn trong việc theo dõi, duy trì sức khỏe của mọi người.

Tất nhiên, lượng tia bức xạ sử dụng trong các phương pháp kiểm tra này không nhiều đến mức gây hại cho cơ thể. Nhưng đó rõ ràng là lượng bức xạ lớn nhất mà chúng ta tiếp xúc trong số các hoạt động hàng ngày. Lượng bức xạ mà một người tiếp xúc trong một lần kiểm tra được thể hiện trong tháp dưới đây: 


Lượng tia X-quang mà cơ thể tiếp xúc trong mỗi quá trình điều trị

Nhìn vào bảng trên có thể thấy, nếu chúng ta chỉ thực hiện xét nghiệm X-quang một vài lần trong một năm thì lượng tia bức xạ tiếp xúc sẽ không đủ để gây hại đến sức khỏe. Mặc dù lượng phóng xạ phát ra khi chụp CT phổi là nhiều nhất trong số các phương pháp kiểm tra trên, song gần đây, những thiết bị kiểm tra đã được trang bị nhiều tính năng hơn. Đồng thời, rất nhiều cơ sở y tế cũng đã chuyển sang sử dụng các loại máy có lượng tia phóng xạ thấp hơn. 

Chúng ta không nên vì sợ tiếp xúc với tia phóng xạ mà nhất quyết không tiến hành chiếu chụp để kiểm tra sức khỏe. Nếu như bác sĩ nói rằng việc chụp X-quang hay chụp CT là cần thiết, chúng ta cần phải tiến hành các xét nghiệm đó. Ngược lại, nếu việc kiểm tra là không cần thiết thì chúng ta không nên tiến hành. Ví dụ, khi một bệnh nhân chuyển viện sang một nơi khác thì việc thường xuyên tiến hành lại các xét nghiệm giống nhau là không cần thiết vì người đó có thể lấy các dữ liệu từ cơ sở y tế trước đó (trong trường hợp khoảng cách giữa 2 kỳ kiểm tra là không lâu). 

Ngoài ra, phụ nữ mang thai cần chú ý khả năng ảnh hưởng của tia bức xạ đến thai nhi ngay cả khi lượng tia bức xạ sử dụng trong kiểm tra là rất thấp. Việc thông báo với bác sĩ rằng mình đang mang thai là vô cùng quan trọng. Việc này cũng tương tự như quá trình chụp X-quang trong nha khoa. Ở những trường hợp như vậy, chúng ta có thể sử dụng các trang thiết bị chống phóng xạ để bảo vệ cơ thể.

Liệu pháp xạ trị ung thư có thực sự an toàn?

 Xạ trị là phương pháp tiêu biểu trong điều trị ung thư. Đây là thời điểm mà bệnh nhân sẽ bị phơi nhiễm với lượng phóng xạ rất lớn. Khi xạ trị, người ta sẽ sử dụng các tia bức xạ để phá huỷ các tế bào ung thư, vì vậy lượng bức xạ sẽ lớn hơn so với lượng tia được sử dụng trong kiểm tra sức khỏe. Thế nên, dù rất hiếm nhưng vẫn có những trường hợp hình thành ung thư thứ phát do bức xạ. Để ngăn ngừa những tổn hại về sức khoẻ như vậy, lịch trình xạ trị phải được quản lý chặt chẽ và phù hợp với thể trạng từng bệnh nhân.

Để giảm tối thiểu những nguy cơ nói trên, thông thường người ta sẽ sử dụng phương pháp "chiếu xạ phân chia" nhằm đảm bảo khoảng cách thời gian giữa hai lần trị liệu liên tiếp. Khi việc điều trị được thực hiện đến một mức giới hạn nhất định, người ta sau đó sẽ không thể tiếp tục chiếu bức xạ lên cùng một vị trí.

Việc sử dụng bức xạ cho điều trị y tế - dù là khám bệnh hay trị liệu - sẽ chỉ được thực hiện sau khi bác sĩ cân nhắc thấy phương pháp này có lợi nhiều hơn hại cho bệnh nhân. Vậy nên, chúng ta không nên quá lo lắng mà nên tin tưởng bác sĩ và an tâm điều trị.

Nên bỏ thuốc lá hơn chú ý quá nhiều đến tia bức xạ

Trong đời sống hàng ngày, đôi khi chúng ta vẫn phải tiếp xúc với các tia bức xạ. Nhưng lượng bức xạ đó vẫn chưa đến mức nguy hiểm nên không cần lo lắng quá nhiều. Thay vào đó, hút thuốc lá - được cho là "chiếm 30% nguyên nhân gây ung thư" - mới là nguy cơ cần quan tâm hơn cả.


Quá trình phát sinh ung thư do hút thuốc

Vậy nên, thật vô nghĩa khi những người hút hàng chục điếu thuốc mỗi ngày lại lo lắng bản thân sẽ bị phơi nhiễm phóng xạ khi tiến hành kiểm tra CT phổi. Thay vì lo lắng, những người này nên bắt đầu cai thuốc lá ngay từ bây giờ để giảm thiểu nguy cơ ung thư. 

 

Nguồn tài liệu tham khảo:

1. Dịch vụ Thông tin Ung thư - Trung tâm Nghiên cứu Ung thư Quốc gia (Nhật Bản)

2. Sách "Phòng ngừa ung thư dựa trên các cơ sở khoa học" (Trung tâm Nghiên cứu Ung thư Quốc gia Nhật Bản)

3. Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe và Xã hội - Trung tâm Nghiên cứu Ung thư Quốc gia (Nhật Bản)

4. Các tài liệu tham khảo khác

Tư vấn trực tiếp